Anasayfa / ADALE YARALANMALARI

ADALE YARALANMALARI


ADALE YARALANMALARI

 

            Spor yaralanmaları araştırmacılarının en çok uğraşısı korunma ve olma olasılığını aza indirmektir. Araştırmacılara göre futbolda adale yaralanmaları yüksektir. Ve profesyonel seviyede %20 - %46, amatör seviyede %18 - %23 zaman kaybına neden olur. Bir futbolcuda sezon boyunca ortalama 0,6 adale yaralanması oluşur. Ve ortalama her yaralanmada 2 hafta zaman kaybeder. Problemin büyük ve değişken olması nedeniyle, adale yaralanmalarının daha iyi anlaşılması gerekir.

            Adale yaralanmalarından korunmak için ilk adım yaralanma epidemilojisini değerlendirmek, yaralanma riskini ve yaralanma tekrarını saptamaktır. Futbolda adale yaralanmaları epidemilojisi ve karakteristik özellikleri İngiltere, İsveç, Norveç ligleri ile Avrupa Şampiyonlar liginde ve Dünya Kupasında iyi dökümante edilmiştir.

Yaralanmanın Tanımı ve Şiddeti:

            UEFA şampiyonlar liginde yaralanma tanımı katı kriterlere göre belirlenmiştir. Yaralanma programlı antrenman zamanında mı veya maçta mı olmuştur? Bu bir sonraki antrenmanın veya maçın kaçırılması anlamına gelir. Bu ‘’ zaman kaybı’’ olarak tanımlanır ve gün sayısı olarak belirtilir ve yaralanmanın şiddeti ile direkt ilişkilidir. UEFA kriterlerine göre yaralanmanın şiddeti: minimal (1-3 gün kayıp); az (4-7 gün kayıp); orta (8 – 28 gün kayıp); ağır (28 günden fazla kayıp) olarak sınıflandırılır.

            Tekrar yaralanma, aynı tip, aynı yerde ilk yaralanmaya benzer, ilk yaralanmadan sonra yapılan rehabilitasyonun son gününden sonraki 2 ay içerisinde oluşan yaralanmalara denir.

            Adale yaralanmaları, futboldaki tüm yaralanmaların %31 – 46 sı kadardır ki ligament yaralanması ( hematom / contusion / su toplaması gibi yaralanmalar %16 – 18 arası görülür. Bunlarla karşılaştırıldığında oran yüksektir. Her sezonda oyuncuların %37 si adale yaralanması nedeniyle antrenman veya maç kaçırırlar.

Adale yaralanması oranı ve yaygınlığı:

            Tüm yaralanmaların içinde (yaralanma/1000 st) tüm adale yaralanmaları oranı 2,8 dir. Ortalama, elit seviyedeki futbol takımının 25 oyuncusunun sezondaki adale yaralanması sayısı 18 dir. Bunların ortalama 7 tanesi hamstring, 3 tanesi quadriceps,5-6 kasık, 2-3 tanesi kalf yaralanmasıdır.

            Sezon öncesi dönemde, yarışma dönemi ile karşılaştırıldığı zaman adductor, hamstring ve kalf yaralanması daha azdır. Buna karşın Quadriceps yaralanması sezon öncesinde daha çok görülür.

            Adale yaralanması oranı 30 yaş üzeri sporcularda daha yüksektir.22 – 30 yaş arası oyuncularda oran (1,19/1000st ) iken 30 yaş üstü oyuncularda bu oran (1,63/1000st ) dir.

            Maç sırasında hamstring – Quadriceps yaralanmaları açısından yaş grupları açısından fark yoktur., buna karşın 22 – 30 yaş grubunda kasık yaralanması fazladır ve kalf yaralanması yaş arttıkça fazlalaşır.

            Zeminin incelenmesinde ise, ekstrandin 2011 de yaptığı çalışmaya göre adale yaralanmaları oranı yeni jenerasyon sentetik çimde anlamlı derecede düşüktür.

Yerleşim ve Ağırlığı:

            Adale yaralanmalarının büyük bir bölümü (%92) alt ekstremite de hamstring, adductor, Quadriceps ve kalf adalelerinde oluşur. Bunların %55 i uylukta ( hamstring/Quadriceps) %30 u kalça ve kasık bölgesinde oluşur.

            Hamstring yaralanmaları, tek yaralanma olarak en sık görülen ( %12-37) yaralanma olup; adductorlar %23, Quadriceps %19, kalf %12-13 oranında görülür. Quadriceps yaralanmaları hariç; dominant taraf farkı yoktur.

            Kasık kalça yaralanmaları, kronik olduğu zaman aşırı kullanım yaralanmasıdır, akut yaralanmaların %66 sı travmatiktir. Yaralanmaların, %39 – 62 gibi büyük kısmı orta derece ( 8 – 28 gün kayıp) yaralanmadır, uyluk ve kalf yaralanmaları, kalça kasık yaralanmalarına nazaran daha şiddetlidir.

Maç – Antrenman Oranı:

            Adale yaralanmalarının %53 ü maçta, % 47 si antrenmanda oluşur. Adale yaralanması riski maçta antrenmana oranla 6 kat fazladır.( 8.70 veya 1,37/1000 st) Bunun yanı sıra tüm hamstring yaralanmalarının %66 sı maç sırasında oluşur.

            Uyluk yaralanmaları maçın ilk ve 2. Yarısında eşit olarak görülürken kalça-kasık yaralanmaları, sıklıkla ilk yarı; kalf yaralanmaları ise maçın son 15 dakikasında çok görülür.

            Maçta 22 yaşının altındaki oyuncunun yaralanma oranı diğer  2 yaş grubuna nazaran (22 -30 yaş ve 30 yaş üstü)daha azdır.

Tekrar yaralanma:

            Elit futbolda adale yaralanmalarının %16 sı tekrarlayan yaralanmalardır. Kalça-kasık yaralanmalarında, uyluk ve kalf yaralanmalarına kıyasla tekrarlama riski daha yüksektir. 4 büyük adale grubu arasında tekrarlama oranında anlamlı bir fark yoktur. ( adductor %18, hamstring %16, Quadriceps %17, kalf %13)

            Ortalama olarak, tekrarlayan, yaralanmalarda, ilk yaralanmaya oranla %30 daha fazla zaman kaybı vardır.

ADALE YARALANMASI SINIFLAMASI :

            Adale, extracelluler matrix (ECM) kompleks ve birbirine bağlı yapılardan oluşur.

            Adale yaralanmalarının özellikle lokalizasyonu, büyüklüğü ve tendon tutulumunun olmadığına tam karar verebilmek için MRI ve US ye gereksinim vardır. Adale yaralanmasının boyutu ve tendon tutulumunun şiddeti ile ilgili birçok parametre vardır. Sınıflamanın spora geri dönüşün çabuklaştırılmasında fayda sağlaması önemlidir.

Önceki Sınıflama:

            Geçtiğimiz yıllarda, adale yaralanmaları, özel adaleler için veya grup adaleleri için bir çok sınıflama yapılmıştır. Son zamanlarda yeni sınıflamalar yapılmaktadır. Bir tanesi görüntüleme esaslı yaralanmanın anatomik açılımına bağlı olarak (MRI ve US) dayanır. İkincisi yaralanmanın lokalizasyonu ve tendon ile fascia ilişkisine bağlı olan sınıflamadır. Sonuncusu, klinik bulgular ve görüntülemenin kombine olduğu sınıflamadır. Son yıllarda, fonksiyonel değerlendirme ve klinik değerlendirme, pragnostik faktörler olarak göz önüne alınmalıdır.

            En iyi sınıflama, tekrar üretilebilinir,kopyalanabilir bir çok kategori arasında ayırt etme yeteneğine sahip olmalıdır.

 

 

Yeni Sınıflama ‘’MLG – R ‘’

            Bu sınıflamada ‘’M’’ yaralanma mekanizmasını, ‘’L’’ lokalizasyonunu ve adale tendon birleşim yeri ile ilişkisini (MIJ) ve Konnektif dokunun değerlendirilmesini, görüntüleme açıklamaları ‘’G’’ ve son olarak ‘’R’’ yeniden yaralanmayı göstermektedir.

Tablo 4 de bu sınıflama özetlenmiştir. Görüntüleme teşhis teknikleri, hem MRI ve US, yaralanmayı tanımlamada önemlidir. Fakat en iyi tanımlama MR ile sağlanır. Bu sınıflama özellikle Hamstring için dizayn edilmiştir. Çünkü bu grup kaslar en fazla yaralanan kaslardır. İleriki yıllarda diğer adale grupları içinde tanımlamalar gelişecektir.

1,tip mekanizmanın başlangıcının büyük harfli halidir.Bu yaralanmanın mekanizmasını, direkt veya indirekt yaralanma olduğunu açıklar. Direkt yaralanmalar D; indirekt yaralanmalar ‘’I’’ olarak isimlendirilir.

2, tip direkt yaralanmalar lokalizasyonuna göre ‘’P’’ proksimal kısımdaki direkt yaralanmaları, ‘’m’’ arka kısımdaki direkt yaralanmaları, ‘’d’’ ise distal 1/3 direkt yaralanmaları gösterir.

2,tip indirekt yaralanmalar Konnektif dokunun yaralanmasının tipine göre açıklanır, bu tendondaki veya adale tendon birleşim yeri (MIJ) yaralanmalarıdır. ‘’T’’ yaralanmanın tendona kadar uzandığını gösterir ve bunlar ciddi ağır yaralanmalardır. ‘’J’’ adale tendon birleşim yerinin yaralanmasıdır. ‘’T’’ ve ‘’J’’ sınıflamasından sonra yerleşime göre proksimal ve distalde olmasına bağlı olarak ‘’p’’ proksimal; ‘’d’’ distal yaralanma olarak adlandırılır.

‘’F’’ herhangi bir tendon adale birleşim yerini içermeyen yaralanmalar için kullanılır. Bu yaralanmalar, bazı yazarlar tarafından miyofascial, aponevrotik veya opimysial olarak adlandırılır, periferik yaralanmalardır ve çok ağır seyretmezler.

            Adalenin orta kısmının birden fazla yeri etkilendi ise en ağır etkilenmiş olan alandan bahsedilir.

3, tip MRI daki görüntüye göre 0 – 4 arası sınıflamadır. Etkilenmiş alan, toplanmış olan piksel miktarı ile yağ baskılanmış /STIR görüntülerde hiper sinyal değişikliklerine göre derecelendirilir. Derecelendirmede tüm adale gövdesi içerisinde etkilenmiş olan en geniş bölgenin kesit yüzdesinin aksiel görüntülerindeki miktarına göre yapılır. Eğer birden çok adale etkilenmiş ise, daha geniş alanda sinyal anormalliği olan adale veya yapısal bozulması daha fazla olan adale değerlendirme ön planda tutulur.

·       Grade 0 Adale yaralanmasından klinik olarak şüphe edilir, ancak MRI bulgusu yoktur.

·       Grade 1  Kesit alanda (CSA) %10 hasar

·       Grade 2  Kesit alanda (CSA) %11 – 25 hasar

·       Grade 3  Kesit alanda (CSA) %26 – 49 hasar

·       Grade 4  Kesit alanda (CSA) %50 den fazla hasar

Gelecekte, yapısal bozulmalar ödemden daha fazla, adale yaralanmalarının görüntü değerlendirilmesi derecelendirmesinde anahtar olacaktır.

4,tip yeniden yapılanmayı gösteren ‘’R’’ dir.

‘’R0’’ İlk

‘’R1’’ İlk yeniden yaralanma

‘’R2’’ 2. Tekrar yaralanma

Ve devamı

            Eğer özel bir adale yaralanıyor ise o da ayrıca isimlendirilir.

Ana amaç, yaralanmanın şiddeti, değişik protokoller ve tedaviler düzenlenebilmesidir. Kolay kullanışlı ve…………………..  sınıflama; yaralanmasının izlenmesini uygulanan tedaviyi ve gelişmeyi göstermede yararlıdır.

 

 

YENİ SINIFLAMA

MEKANİZM

YERLEŞİM

DERECE

Tekrar yaralanma

D Direkt

Dp Direkt adale yaralanması proksimal 1/3

DM direkt adale yaralanması medial 1/3

Dd direkt adale yaralanması distal 1/3

0 negatif MRI

1- ˂ %10 CSA

2- %11 – 25 CSA

3- %26 – 49 CSA

4- ˃%50 CSA

R ilk

R1  İkinci

R2 üçüncü

.

                 .         

.

 

 

 

 

 

I Indirekt

ITp proksimal tendon yırtığı

ITd distal tendon yırtığı

IJp proksimal MTJ yırtığı

IJd distal MTJ yırtığı

IF periferik yırtık

0 negatif MRI

1- ˂ %10 CSA

2- %11 – 25 CSA

3- %26 – 49 CSA

4- ˃%50 CSA

R ilk

R1  İkinci

R2 üçüncü

.

                 .         

.

 

 

  

 

 

 

ESKİ SINIFLAMA

                        G0                       G1                   G2                 G3                G4

O’Donoglue

--

Hissedilebilir doku yırtığı yok.

Doku hasarı ve MTU kuvveti azalmış.

MTU tam yırtık ve fonksiyonda tam kayıp.

 

 

Ryan

--

Az sayıda fibrilde yırtık fascia sağlam

Çok sayıda fibrilde yırtık,fascia halen intakt sağlam

Adale fibrillerininçoğu yırtık, adale fasciası kısmi yırtık

Adale gövdesi tamamen yırtık ve fascia kopmuş

 

Takebayaski

--

Bölgesel fibrillerde yırtık anormallik ve diffuz kanama yok (adalenin %5 den az kısmı etkilenmiş)

Fokal fibrillerde yırtık var. Adalenin CSA da %5 inden fazlası etkilenmiş.

Adalede total yırtık ve yukarı aşağı çekilme ve mevcut fasciada yaralanma mevcut

 

 

Peetrons

US lezyonlarında eksiklik

Adalenin %5 inden daha azında minimal uzama mevcut

Adale ……… %5 – 50 sinde lezyon mevcut

Adalede total kopma çekilme mevcut

 

 

Stoller

--

Adalede hiperintense ödem+hemoraji ödem=çatlak hiperentensite+tüylü bozulma FS.PD veya T2. FSE+ST.R görüntülerde hiperintense cilt altı doku ödemi+ adale içi sıvı

Adale fibrillerinin %50 sinden fazlasında hiperintense kanama. Adale gövdesinde fokal hiperintensite (kanamaya ait) ile interstisial hiperintensite+ adale içi sıvı. Hiperintense fokal defekt+ adale fibrillerinde kısmi çekilme Adale tendon – tendon yaralanması

Tam yırtık + adalede çekilme Boşluk hiperintense sıvı ile dolmuş. FS PD FSE +ST:R de hiperintensite Adale içerisinde hiperintense değişiklikler.

 

 

Chang

US ve MR kriterleri kullanarak yaralanmanın yeri ve Adale tendon ilişkisine bağlı derecelendirme.

 

Munich

indirekt

Fonksiyonel adale bozukluğu

Yapısal adale yaralanması : US/MRI sınıflama sistemine göre derecelendirme

 

Direkt

Adale yaralanması

 

Pollock

Miyofasial yırtık (4. Derece ) cranio candal uzunluk, cross kesit alanına göre derecelendirme

 

Adale tendon birleşim yeri yırtığı ( 4 derece) craniocandal uzunluk, cross kesit alanına göre derecelendirme

 

Tendon içi yırtık ( 4.derece) cariocandal uzunluk, cross kesit alanına göre derecelendirme